Muhasebe veri analitiği, çeşitli mühendislik sistemlerinde önemli ve sürekli büyüyen bir rol oynar. Muhasebe için teknoloji ve algoritmalar entegre kaynaklarda hızla gelişmeye devam ediyor.

Şirketler kuruluş sürecinden itibaren dönemsel olarak evrelerden geçer. Her dönemde iş yapma teknikleri değişkenlik göstermektedir. Günümüzde bu teknikler teknolojik değişimlere uyum sağlamak yoluyla hayat konforumuza veya her türlü bilgiye ulaşımda kolaylık sağlamaktadır. Bu kolaylık aynı zamanda aşırı bilgiye maruz kalmak durumunu ortaya çıkarmaktadır. Aşırı bilgiyle iş yapmak üzere çalışan insanlar için bu durum kolaylığın ötesinde zorlayıcı olabilmektedir. Bu nedenle kolaylıkla erişim sağladığımız bilgiler arasından kendimizi geliştirmek üzere anlamlı örüntüler çıkardığımızda, şirketlerin finansal davranışlarına ait farklı sorunları hesap planı üzerinden çözme işlevleri geliştiririz. Günümüzde anlamlı örüntüler yaygın olarak big data üzerinden elde sağlanır. Bu anlamlı örüntüler için uyguladığımız doğrusal filtreler; Fourier fonksiyonunda girişin çıktı nesnesine verdiği dürtüsel tepki, frekans yanıtı ile çarpılır. Frekans içeriğine ilişkin sonuç çıktı, bu frekans yanıtı ile şekillendirilen girdinin frekans içeriğinde eşitlenir. Örneğin excell üzerinde bir filtre uyguladığımızda; anakart üzerindeki parçalar aracılığıyla frekans seçici filtreler, bazı frekans bantlarını tam olarak geçmeye çalışır ve diğerlerini tam olarak reddeder. Frekans bandını geçen verilerin ekranımızda kalmasıyla istediğimiz veri dizilerine ulaşmış oluruz. Frekans seçici filtrelemede ise verilerin spektrumlarının bulunduğu sorunlara yönelik konum belirlemesinde fayda sağlar. Frekans seçici filtreye basit bir yaklaşımın çok yaygın bir örneği, seri bir RC devresidir. Kapasitör üzerindeki çıkış devresi, yüksek frekansları reddetme veya zayıflatma eğilimindedir ve bu nedenle, bir frekans azaltıcı filtreleme özelliği gösterir. Bu özellik finansal veri kümelerinde aşırı pik yapan yüksek uç değerlerin, aşağı değerlere yuvarlanmasıyla risk seviyesinin maksimin değerine ait tabloya ulaşmamıza imkân tanır. Direnç üzerindeki çıkış devresi, yüksek bir geçiş filtresine yaklaşıp düşük frekansları azaltır ve yüksek frekanslar korunur. Bu durum finansal veri kümelerinde aşırı pik yapan düşük uç değerlerin yukarı değerlere yuvarlanmasıyla risk seviyesinin minimaks değerine ait mali tabloya ulaşmamıza imkân tanır. Yöneylem araştırmasında cebirsel olarak ifade edilen durum, elektronik akşamlarda bu şekilde gerçek hayatımızda işimize pratik katkı sağlar. Frekans seçici sonlu ayrık zaman filtrelerine hareketli ortalama örnek verilebilir. Bahsedilen maksimin ve minimaks değerleri günlük hayatımızda borsalarda uygulanmaktadır. Günlük Teknik analiz yaparken destek ve direnç seviyelerini teknik analiz yaptığımız programda hareketli ortalamaya göre filtrelediğimizde, bilgisayarın anakartında bulunan destek ve direnç çıkışlarında alınan sinyallere kısaca bu işlemi uygulamış oluruz. Yazılım katmanı dolayısıyla işlemlerde yaşanan gecikme, alım-satım süre tespkimesinden dolayı veri sağlayıcının belirlediği paket değerler üzerinde elektro-donanımsal etki meydana getirebilir. Bu fiyat noktaları veri sağlayıcı kurumca benzer yöntemle filtrelenip, kâr marjını profeyonel yatırımcının alım-satım değerler eşleştirmesi yoluyla optimize etme potansiyelini gündeme getirebilir.  Borsa ortalamalarındaki döngüsel davranış tipik olarak uygun bir ayrık zaman filtresi ile vurgulanabilir. Ayrık zamanlı Fourier dönüşümünün karşılık gelen genellemesi z-dönüşümü olarak adlandırılır. Z bir karmaşık sayı olmakla birlikte normal dağılıma yönelik yönelik hipotez testlerinin uygulanmasında büyük veri tabanlarında kullanılabilme yeteneğine sahip olabilmektedir. Normal dağılım, normal davranış gösteren canlıların hareket özelliklerini içerir. Normal bir insanın davranış verilerinin sıfır ortalama ile normal dağılması beklenir. Bu nedenle veriler davranışlarımız üzerinde biçimlendirme etkisine sahiptir. Bu durum big data işlemlerinde yazılımsal olmayan fraud risk tespiti için kullanılabilecek yaklaşımlar arasında değerlendirilebilmektedir.

Yöntem olarak eski ve yeni davranış kurallarımız zamana göre birbirinden farklılaşan tekniklerle izlenime yansır. Geçmiş dönemlerde finansal kayıtlar yazılı olarak tutulmakta idi. Yazılı kayıtları saklama, bunların yedeğini tutma, kayıtların yerini hatırlama, zaman içinde tahribini önleme, kayıtlar arasından ihtiyaca uygun bilgiye ulaşmanın zorluğu benzeri durumlar bulunur idi. Dijitalleşme bu durumların oluşma nitelikleriyle ilgili gelişmelerde kendini güncellemektedir. Bu durum zaman, ekonomik ve ekolojik tasarrufa katkı sunan ayrıntılara sahiptir.

Basılı kaynaklardan sanal ortama taşınan bilgiler veri adını almaktadır. Veriler bir elektronik işlem birimidir. Veri üzerinde çalışma yöntemleri de yazılı eserlerde yapılan çalışmalardan bu durumda farklılık gösterebilmektedir. Verilerin görselleştirilmesi tek boyutlu seriler, iki boyutlu alanlar, üç boyutlu hacimlerle gösterilebilmektedir. Yazılı eserlerde, tek boyutlu çalışılan dizi işlemleri arasındaki korelasyon, ilişkileri çözümlemekte işimiz için yeterliydi. Bir firmanın malzeme miktarı belirlenirken; bir maden işletmesinde ya da kum ocağında kantar ile ağrılık ölçümü yapılmasında dizi özelliği gösteren işlemler akla gelebilir. Kum ocağı ya da maden işletmesinin açık alanda tutulan ekonomik birimi yığın haldedir. Bu yığının ağırlık tespiti ederken, dijitalleşmeyi ekonomik değerlere kattığımızda bir teknik geliştirebiliriz: Telefon kameraları yardımıyla çekilen fotoğraflar bilgisayar yardımıyla alan ölçeklendirmesi yapılarak öncelikle hacimleri tespit edilecek, buradan tespit edilen değer birim hacim ağırlıklarıyla çarpılarak yığının gerçek ağırlık değerlerini verecektir. Dijital alan hesaplamasıyla bir firmanın stok kontrolü için ihtiyaç duyulan hacme çevrilebilir sonra istenilen veri türünde ifade edilmek üzere aritmek işlemden tekrar faydalanabiliriz. Zaman ve ekonomik anlamda iş gücü üzerinde bu yöntemleri kullanma yoluyla günümüzde bilgi maliyetin karşılanma düzeyin geliştiyor. Dijitale dönüştürülen diziler, matris formatıyla birbiriyle ilişkilendirilir. Bu şekilde verilerin görselleşme süreci doğrusal formlarda ya da üzeri boyutlarda analiz edilirken ufuk genişletici fikirler meydana ortaya çıkarabilir. Bu nedenle analizle ilgili bazı kavram ve terimleri açıklamak ihtiyaç dahilindedir.

Veri ve sistem işimizin konusunu oluşturmaktadır. Sistemsel hatalarda düzeltme bulunur ve veriler üzerinde yapılan yanlışlık telafi edilemez sonuç doğurur. Veriler deney, gözlem, anket ile temin edilir. Temin edilen verilerin uygun olduğu bir dağılım karakteristiği bulunur. Veriler; kompleks kuvvet, polinom, rasyonel, üstel, trigonometri, Yaung, Cauchy-Schwarz-Buniakowski, Hölder, Minkowski, Gradiyent, Diverjans, Rotasyonel, Laplasiyen, Liouville, Darboux, Herglotz, Gauss, Perseval, Rezidü, Rouche, Mittang-Leffler, Riemann karakteristiği gösterebilir.

Dağılımlar; bernoulli, binom, poisson, geometrik, negatif binom, hipergeometrik, çoklu binom, çoklu hipergeometrik gibi süreksiz bir dağılım olabilir. Düzgün dağılım, üniform dağılım, üssel dağılım, logaritmik-normal dağılım,normal dağılım, Von Mises dağılımı, gamma dağılımı, beta dağılımı, x^2 dağılımı, t dağılımı, f dağılımı gibi sürekli bir dağılım olabilir. Dağılımlar mekânsal, zamansal, frekans sıklıklarına göre kategorize edilebilir.

Frekans dağılımları nitel, nicel olabilir. Birikimli ya da bileşik dağılım olabilir. Nicel veriler dizi, sınıf, gruplara göre farklılaşır. Gruplandırılmış serilerde kesikli sürekli değişkenler için gruplu seri, sürekli değişkenler için gövde ve yaprak tablosu, eşit olmayan sınıf aralıkları ve ayarlanmış gruplar kullanılabilir. Nitel ve nicel bilgilerin eksiksiz doğruluğu veriler temin edilirken normal sonuçlara ulaşabilmek için önemlidir.

Verilerin bir ölçeği bulunur; veriler sınıflayıcı, sıralayıcı, aralıklar altında kümeleme, Likert toplama, Thurstone ayırma, Osgood boyutsal ayırma, Q tipi ölçeklere uygun olabilir.

Diziler kalıp olarak hareket edebilir; rassal, trendli, mevsimsel, konjonktürel, otokorelasyonlu, sapan değerli (outlier) yaygın olan seri kalıpları arasındadır.

Verilerin; durağan stokastik, zayıf, güçlü, kesin durağan, pür rassal, kayan rassal, zaman trendleri gibi süreci olur. Zaman serilerinin otoregresif AR(p), hareketli ortalama MA(q), otoregresif hareketli ortalama ARMA(p,q), Homojen Durağan-dışı, ARIMA(p,d,q), durağan dışı (ortalama, fark, varyans, trend) süreci olabilir.

Bir küme, olay örgüsündeki verilerin tamamını içeriyorsa anakütle adını alır. Anakütlenin içeriğine sahip bir kısım simülasyonda birimlerin kapsamına örneklem kümesi adını verebiliriz. Örnek kümeden anakütleye atıf yapmak üzere örnekleme yapabiliriz. Örnekleme; Basit rassal, tabakalı, çok kademeli, kümelere göre, çok aşamalı olabilir. Örneklemede küme içindeki bir elemanın anakütle içindeki konum tespiti için sapmasız, tutarlı, etkin, yeterli özelliklere sahip olması gereklidir. Bu özellikler alternatif hipotezde mevcut olduğu iddiasıyla geçerliliği testi yapılır. T bölünmesi, serbestlik derecesi, ki-kare testi, ki-kare uygunluk test, ki-kare bağımsızlık testi, ki-kare homojenlik testi, yates süreklilik düzeltmesi, f-testi, varyans çözümlemesi bu hipotezin geçerli olma değerlendirmesinde fayda sağlamaktadır.

Verilerin eşitliği, alt ve üst eşik değerleri, içeriksiz olması (mevsimsellik durumunda kukla değişkenin ait olmadığı dönemin sıfır ile tanımlanması gibi), birleşim anlam düzeyi, arakesit veri olması, matrisler ile kuvvetinin kartezyen çarpımı, boole cebri (dikotom anlamında), faktöriyel, çarpım kuralına uygun işlemi, permütasyon, kombinasyon, tekrarlı permütasyon, dairesel permütasyon, binom açılımı, venn diagramları, ağaç yöntemi araç olarak işlevselliğe sahiptir. Bu işlevler modellerin daha gelişmiş sistemlere evrilmesinde kullanılan teknik ve teorik altyapıyı sağlayan bilgiler edinmemize faydalı olabilir.

Günümüzde bir finansal davranış biçimini etkileyen yapay zekâ sistemi, bu bilgilerin anlamlı bütünlüğü ile bir modelin anlamlı geçerliğini sürdürmenin ötesinde bir öğrenen sistem altyapısını kullanmaktadır. Durumlar için geçerli olan modellerin yürütüldüğü eş anlı sistemde, bakış açısı bir durumun ayrı senaryolarında var olan farklı sistemlerin hata payı anlamına gelen akıl unsurunu yeterince azaltabilme etkisine sahiptir.

Mevcut şirket verilerinin ima ettiği sonuçları daha iyi ortaya çıkarmak: yatırım psikolojisini yönetmek ve iş /piyasa döngüsünün mevcut aşamasını değerlendirmek veriler üzerine kurulan model sistemlerin çalışmasıyla mümkündür. Karar alıcıların değerlendirmelerinde kullanılan alternatif yöntemler arasında verilerin görüntülenmesi, analitik süreçlerden geçirilmesi, iş zekâsı uygulamalarına bağlantılanması, tahmin araçlarının kullanılması süreçlerini içeren veri analitiği görsel tabanlı arayüz uygulamaları pazar payı gelişimi için yatırım almaya devam etmektedir.

Veri analizinde görselleştirme için kullanılabilecek pek çok araç vardır. Bunların çoğu bilgisayara yüklenen programlar iken bir kısmı da çevrimiçi kullanılabilen yazılımlardır. Online araçlara örnek olarak Google Fusion Tables ve Tableau verilebilir. Bu araçlar tüm dünyada bu alanda en çok kullanılan analiz ve görselleştirme araçlarıdır. Google glass, Brainternet benzeri projeler reel olanın sanalla eşitlendiği görsel tabanlı donanımsal adımlardandır.

Görselleştirme bilgileri anlamak için makine sisteminden dijital arayüz oluşturucu ve kavrama seviyesine katkkı sağlayan stratejidir. Görsel duyumları algılarken noktalar, çizgiler, şekiller, renkler ile yoğunluk, doku, hareket benzerlerinden faydalanırız. Görselleştirme veri türüne göre çeşitlendirilir: Bilimsel görselleştirme, fiziksel verilerden hareketle (kimyasal moleküller veya biyolojik bilgi modelleri, iklim, hava durumu, silah testi simülasyonları, araçların sürtünme dinamikleri, giydirme cephe sistemlerinde statik modellemeleri) meydana gelir ve temsil edilmesi görsellikler sağlanabilir. Bilgi görselleştirmenin kavramsal kapsayıcılığı daha tikeldir. Cebirden faydalanmak buna örnek verilebilir. Bilgi görselleştirme para ve sermaye piyasaları, spor istatistikleri analizi, suç istatistikleri, genetik harita dizilimleri, mimari bir yazılım sistemi, sosyal ağ etkileşimlerinden oluşan değerleri kapsamaktadır. Gestalt ilkeleri, algı ile ilgili olarak, insanların görsel unsurları nasıl algıladıklarını açıklar. Renk geçişlerine ve stereo dalgalara ait derinlik farkındalığını temel görsellikte sınırlar ve bunlara ait kesitler oluşturur.

Görsel kesit olarak incelediğimiz verilere ait sinyaller, insani duyum eşiğinde farklı veri formatı olarak kabul edilir. İşitsel ve görsel korteks ayrımı verilerin işlenme bicinde format farklılığı oluşturur. Aynı format üzerinde incelenmesi mümkün olabilen bir farklılık olarak düşünülebilir. Feedback, birçok pratik durumda doğal olarak ortaya çıkan bir süreçtir. Ses hoparlörlerinde ses çıkışının mikrofona geri beslendiği genel seslendirme sistemlerinde geri bildirim eski teknoloji hoparlör ve megafonlarda sorundur. Geri bildirim çok güçlüyse, sistem kararsız hale gelir ve kulak tırmalayıcı tiz bir ses olarak işitiriz. Birçok pratik sistemde doğrusal geri bildirim, sistem performansının bazı yönlerini iyileştirmek veya kontrol etmek için bilinçli olarak sunulur. Geri bildirim genellikle amplifikatör tasarımında, örneğin frekans tepkisi gibi eleman özelliklerindeki çeşitli belirsizlikleri telafi etmek için kullanılır. Doğrusal ayrık zamanlı geri bildirimin ortaya çıktığı birçok diğer doğal ortam, nüfus popülasyonunu arttıkça; belirli faktörlerin büyümeyi geciktirme eğiliminde olduğu nüfus artışı örnek verilebilir. Doğrusal geri besleme sistemlerini analiz etmek için temel araç, sürekli zamanda Laplace dönüşümü ve ayrık zamanda z-dönüşümüdür. Her iki durumda da, bir geri bildirim sisteminin genel sistem işlevini ileri ve geri bildirim yollarındaki sistem işlevleri açısından tanımlayan temel geri bildirim denklemi aynıdır. Normal dağılımın ses sistemleri üzerindeki etkisi ile insan morfolojisince anlamlı filtreleme durumuna baktık. Bu durum finansal sistem üzerinde faiz uygulamarıyla bir bağlantıya sahip olabilir.

Analitik süreçler yürütülürken teorik analizlerin gerçeklikle bağdaşması doğru sonuçlara ulaşmada önem kazanıyor. Örneğin paranın metresinde alan sürekli değişim içindedir. Maliyet değeriyle izlenen hesap kalemlerinin deflâte edilmeden ve gerçeğe uygun değerleme yapılmadan gerçekleştirilen bilanço okuması zamana bağlı süreklilik sapmasına yol açar. Veri sistemleriyle modellenen veri ambarları bu durumun daha hızlı çözümlenmesinde kullanılabilir/kullanılmaktadır.

Kurumsal karar alıcıların varlık kalemlerinde gerçeğe uygun değer, yükümlülük kalemlerinde riske maruz değer hesaplaması yapılarak şirket analizlerine parametrik veya parametrik olmayan testlerle (örneğin Altman Z-Score ile finansal başarı testi) ya da hesap kalemleriyle istatistiksel veri kümeleri oluşturup test ederek verinin analiz modelinin oluşturulması gibi yöntemler bu sistemlerin bir kısmını oluşturmaktadır. Vergi iadesinde, idarein sistem raporları daha gelişmiş operasyonel ağla entegre olan uygulamanın ürünlerini henüz piyasaya tam olarak sunmuş durumda değil. Vergi beyannamelerinin, muhasebe kayıtlarının işlenmesine kontrol dışında gereksinim duyulmayacağı süreçlere hazır olmayı bekliyoruz. Sistem kapasite olarak buna hazır izlenimi veriyor ve sadece politik bir kararın verilmesi birçok şeyin değişmesi için yeterli olacaktır.

Sıradan şirketler yapay zekâ ya da biyoteknolojiyi anlamayabilirler ama geleceğin ellerinden kayıp gittiğini sezinleyebiliyorlar. Şu anda insanlar küçük yaşta makine öğrenimine başlıyor. Bu aslında geçmişte olduğu gibi şimdiye özgü bir durum. Yani geçmiş dönemlerde de küçük yaşta yazılım öğrenerek hayatını geleceğe taşımak isteyen sistemciler bulunmaktaydı. Bugün onların yaptığı mimariler ya da benzer modelleriyle çalışan sistemleri kullanmaktayız. Her sistem bir ülke gibi; dışında olduğunuz yerde kurallar ve olasılıklar çok farklıymış gibi gelse de yapılan işler birbirine benzemektedir. Birbirinden farklı olan yanları işinizi ve iş yapış biçiminizi gerçekleştirirken kolay olup olmaması yani kullanıcı dostu olup olmaması. Sınırları belirleyen gerçek durumların kaynağı. Aslında her kullanıcıya ait bir yazılım ve sistem bulunur. Kullanıcı hangisine hazır olduğunu fark ederse sistem ona uygun bir biçimde gelişir. Bunu zorlayan bir de geliştiriciler yer almaktadır. Geliştiriciler var olan durumların yetersiz kaldığı izlenimiyle var olan inşadan çıkış yolu çizmek adına yoğun alanların dışında yeni bir yer oluşturmak için çalışmaktadır. Biz bugün bu alanların gelişimiyle ilgili sistemin mimarlarına yol gösterici olabilmek adına geçmiş deneyimlerden kaçıp aslında onların istedikleri dünyanın oluşturulması için farklı yolların olabildiğini göstermek için çaba gösteriyoruz. Hazır olduğumuz durumları yaşıyoruz. Hazır olmadığınız zamanlarda geçmişin kapalı alanlarında yaşamaya devam etmek zorunda kalma seçenek olarak hazırda duruyor.

Çeşitli kaynaklardan derleme bilgilerden yola çıkarak, kişisel görüş içerir.
Tavsiye niteliği taşımamaktadır. Uygulamalardan faydalanmak için profesyonel hizmetlere servis kategorisinden ulaşabilirsiniz.

Exit mobile version